Hetty Verhoeven


December 2004


We hebben twee fantastische vakantieweken doorgebracht op Bali. De eerste week (van 18 december tot 26 december 2004) zijn we in Pandan House geweest. Met name deze week heeft veel indruk op ons gemaakt, doordat we (volgens ons) vanuit Pandan House het échte Bali leerden kennen. Waar we kennismaakten met de lokale bevolking op het platteland, de mooiste sawa’s om ons heen hadden en het allerbelangrijkste: een heel hartelijke familie die ons verschrikkelijk verwend heeft.

17 december
Het is zover. De reis gaat beginnen. De laatste week nog een paar keer contact gehad met Fred Fonk om de laatste voorbereidingen te doen. Frank en ik vertrekken om 13.15 uur met Cathay Pacific naar Hong Kong. De twaalf en een half uur vliegen zijn niet echt omgevlogen, maar toch wel snel voorbij gegaan. De video, een spannend boek en af en toe een dutje helpen daarbij. In Hong Kong hebben we drie uur om de benen te strekken en rond te kijken. Een mooie luchthaven waar het goed vertoeven is.

18 december
Na nog eens vijf uur vliegen landen we zaterdagmiddag om 15.00 uur in Denpasar. Op de luchthaven lijkt het alsof er een warme deken om je heen wordt gelegd. Even wennen, na het koude Nederland. Maartje zou ons hier opwachten. Zij is een dag eerder uit Sydney aangekomen en we hebben elkaar lang niet gezien. Heel bijzonder is het haar daar te zien staan; samen met Nyoman. De vakantie kan beginnen!

Nyoman brengt ons in zijn auto (met airco) naar Pandan House. Onderweg kijken we onze ogen uit. Het is hier zo totaal anders dan in Nederland. Heel druk op de weg met vooral brommertjes die overal door- en langsheen schieten. Na ongeveer twee en een half uur gaan we van de weg af en neemt Nyoman een 'weggetje' met allemaal kuilen etc. Dit is de weg door het dorpje waartoe Pandan House behoort. We schudden lekker door elkaar, maar al heel snel zien we Pandan House. Ik herken het meteen van de website, heel apart. En wat is het mooi, een prachtige tuin, mooie bungalow en geweldige villa. We worden allerhartelijkst door de hele familie ontvangen. Wati serveert meteen één van haar heerlijke fruit juice’s.

Wat een verwennerij. We bezichtigen 'ons huis' voor de komende week en verder alles wat er te zien is. Met name de veranda maakt veel indruk door het prachtige uitzicht over de sawa’s met in de verte de zee. Maar ook de tuin is geweldig. Hier zullen we erg gaan genieten. En geheel relaxed worden! Na de eerste smaakvolle maaltijd van Wati, buiten in het eethuisje, maken we samen met Nyoman plannen voor de volgende dag. We genieten op de veranda samen nog van de geluiden die we horen, de gekko, de kikkers. Het is pikkedonker. We kruipen er vroeg in.

19 december
Na een heerlijke nacht en een lekker ontbijt gaan we met Nyoman de omgeving verkennen. We wandelen door de kampong, langs prachtige rijstvelden naar het waterpaleis. Onderweg kijken we onze ogen uit en genieten van alles, het weer, de natuur en vooral de mensen. Het is even wennen om een bezienswaardigheid te zijn, maar de blijmoedigheid en vriendelijkheid van de mensen is hartverwarmend. En wat leven ze hier totaal anders dan wij. De huizen zijn niet te vergelijken met Nederland, met de huistempels en hun open karakter. Overal zitten mensen, lopen kippen, zit er een varken in een hok, staan kemphanen aan de straat. Vrouwen lopen sierlijk met van alles op hun hoofd in een rustig tempo over de smalste weggetjes, waar wij nauwelijks rechtovereind blijven. We zien vrouwen met offerschalen met bloemen, fruit en rijst.

We komen langs werkplaatsen waar alles nog met de hand wordt gedaan. We zien mensen bij een 'wasplaats' om zich lekker op te frissen na het werk op het rijstveld. Kortom een totaal andere wereld waar we ons snel thuis voelen. In het waterpaleis van Tirtagangga worden we door Nyoman eerst rondgeleid. Het is het buitenverblijf van de Radja en wordt gedeeltelijk gebruikt om te zwemmen. We nemen hier alledrie een verfrissende douche. Voor ons zal dit het zwembad om de hoek worden. Het is namelijk maar vijf minuten lopen van Pandan House, blijkt wanneer we de terugweg nemen. Hier zullen we nog vaak terugkomen.

Terug in Pandan House genieten we vanaf de veranda van het geweldige uitzicht, van de verwennerij van Wati en Made en komt later op de dag de masseur langs. Buiten in de tuin krijgen we alledrie een stevige Balinese massage. Na de lange vliegtuigreis voelt het goed om alle spieren eens lekker te kneden. Om half zeven is het vrij plotseling pikkedonker. We eten vanavond niet op bestelling maar laten ons verrassen door Wati. Het is weer overheerlijk, dus dat gaan we elke dag zo doen.

20 december
Om zes uur zitten Frank en ik op de veranda. De zon is op, de lucht nog fris, het is zonde om in bed te liggen. Het is te mooi om binnen te blijven. Verder wakker worden bij een overheerlijke kop koffie van Wati, genieten we van het uitzicht. Om acht uur ontbijt met bananen pannenkoek en scrambled eggs. Nyoman staat om 9.00 uur klaar met drie flesjes water, we gaan op stap!

Eerst gaan we naar de markt van Amlapura (Karangasem). Dit is een ware belevenis. Een bloedhete overdekte markt met voedsel, kleding en van alles en nog wat. We laten ons door Nyoman adviseren over het eten dat we niet kennen en slaan voor die dag 'koekjes' en fruit in. Allemaal erg smaakvol en lekker blijkt later. Dat vindt ook de familie, die we bij thuiskomst trakteren en lekker mee smult. Na de drukte van de stad en de markt is het heerlijk in het koninklijke waterpaleis van Amlapura. Deze enorme tuin met grote vijvers was gemaakt voor de ontspanning van een van de radja’s. Ontspannen kun je er inderdaad, hoewel het waterpaleis van Tirtagangga gisteren meer indruk op ons maakte.

Na afloop drinken we in een 'hutje' hoog boven de grond een verse mango juice en genieten van het prachtige uitzicht. We vervolgen ons reis naar Amed. Onderweg rijden we weer door een prachtig landschap met alle frisse groene kleuren die denkbaar zijn. We zien vaak mannen die bezig zijn hun kemphanen te masseren, veel mensen zitten gewoon rustig met elkaar te praten, meestal bij een warong (klein winkeltje). Vlak voor Amed passeren we een rijstveldenvallei. Ongelooflijk mooi. We blijven ons verbazen. In Amed gaan we naar een prachtige baai om te snorkelen en zwemmen. Ook hier is het rustig, weinig toeristen. Je merkt dat het geen hoogseizoen, iets wat wij erg kunnen waarderen. Hierna eten we aan het strand overheerlijke gamba’s en nemen we nog een duik voordat we naar 'huis' gaan.

Onderweg valt het op hoeveel honden er op straat lopen. Vaak vlak voor je auto steken ze over, maar het loopt altijd goed af. Er wordt niet hard gereden, vandaar. Thuis worden we weer ontvangen met een verse mango/papaya juice en een koud pilsje. Met een boek relaxen op een ligbed op de veranda, even wegsoezelen en dromen, beetje mijmeren en van het uitzicht genieten. De masseur komt weer. 's Avonds weer een verrukkelijke maaltijd, beetje praten, plannen maken voor de volgende dag en heerlijk slapen. Het was weer een geweldige dag. We leven als koningen hier!

21 december
Vanaf de veranda de zon zien opkomen. Heel bijzonder, zo snel als het licht wordt. Mede en haar vriendin zijn alweer op de veranda en in de tuin bezig. Het is hier dan ook altijd superschoon. Voor hen begint de dag ook vroeg. Om 6.30 uur gaan Frank en ik wandelen in de buurt. Het is al een drukte van jewelste. Mensen die naar de rijstvelden gaan of er al bezig zijn. Anderen doen in het stroompje langs te weg, de was, de afwas, of wassen zichzelf. Alles speelt zich buiten af. Ook in de warongs wordt al van alles gekocht. De temperatuur is aangenaam op dit tijdstip.

Bij terugkomst is het ontbijt klaar en om 9.00 uur gaan we weer op stap met Nyoman. We rijden nu via een andere ‘weg’ door de kampong, door het bos en komen door dorpjes met traditionele ijzer- en zilversmeden. Bij de zilversmid kopen we mooie ringen, als herinnering. We gaan vandaag naar Klungkung en zien weer de meest mooie rijstvelden. En het verveelt niet. We kijken er steeds weer met verwondering naar. soms zijn het net schilderijen. Nyoman neemt ons mee naar een traditionele weverij waar geverfd wordt met natuurlijke kleurstoffen. De eigenaar woont in een geweldig mooi huis, in een schuur achter zijn huis is de weverij. Hier zitten zo'n twintig vrouwen de meest mooie doeken te weven en twee mannen verven de draden in het gewenste motief. We kopen hier een mooi stof.

In Klungkung bezoeken we het Paleis van Justitie. Bij de ingang zit een héél oude man, in een prachtige outfit. Het is een plaatje. Hij wordt ons gids. In zijn Balinees-Engels doet hij overtuigend verslag en geeft hij uitleg van de afbeeldingen op de plafonds. Het is een erg interessant verhaal. Op ons verzoek gaan we naar Candi Dasa. Hier eten we aan het strand in een voortreffelijk restaurant op een sfeervol terras. Wat heerlijk is het om alles buiten te kunnen doen in dit land. Eigenlijk zijn we alleen binnen om te douchen en te slapen. Verder zijn we altijd buiten, want ook de gebouwen die we bezichtigen hebben weliswaar een dak, maar zijn verder geheel open. Wel prettig met deze temperatuur. Terug in Pandan House genieten we van een massage onder de bananenboom, zwemmen, lezen wat en genieten.

22 december
's Nachts een flinke regenbui gehoord en 's ochtends is het wat nevelig. Maar wel mooi licht. Vandaag gaan we naar de Gunung Agung, de louteringsberg voor de Balinezen. Nyoman heeft ter gelegenheid van het tempelbezoek zijn traditionele kleding aan. Wat ziet hij er mooi uit. Onderweg weer prachtige vergezichten. Wanneer we op 950 meter hoogte aankomen is de temperatuur gedaald tot 18 graden en het regent zowaar. De Agung ligt in nevelen gehuld en geeft daardoor een mystiek tintje. Omdat het nu regenseizoen is kunnen we de berg niet zelf beklimmen.

We bezoeken de moedertempel Pura Besakih. Een jonge gids leidt ons rond en vertelt vol overgave over de tempel en de ceremonies. Het is mooi om te zien dat ook jonge Balinezen trots zijn op hun cultuur en religie. Het blijft overigens regenen, maar we krijgen van alle kanten paraplu’s aangeboden, dus nat worden we niet. Ook de 'priesters' die offeren zitten onder grote paraplu's. We gaan verder verder naar de Batur vulkaan en het Baturmeer in de oude krater. Ondanks dat het mistig is, is het indrukwekkend.

Na de lunch gaan we terug naar Pandan House, waar de zon schijnt en het weer heerlijk relaxen is. Maartje en ik gaan voordat het donker wordt nog een flinke wandeling maken. Vlak bij Pandan House zagen we een aapje. We kwamen onderweg veel mensen tegen die allemaal met ons willen praten, voor zover dat mogelijk is. Wat zijn ze vriendelijk en geïnteresseerd. We raken wel de weg kwijt.. Een paar aardige jongens wijzen ons te weg dwars door het rijstveld. Geen probleem volgens hen, maar wij Hollanders zijn misschien toch niet gebouwd om over gladde stenen en door het water te baggeren, Dus we besluiten alsnog dezelfde weg terug te nemen. Het is al flink donker als we terugkomen. En donker is hier écht donker.

23 december
Vandaag staat Tenganan op het programma. Een authentiek Balinees dorpje. Nyoman kiest steeds weer een andere weg zodat er steeds andere en mooie dingen te zien zijn. Dit keer gaat de reis door een meer bebouwde omgeving. Tenganan ligt overigens geheel geïsoleerd. Bij aankomst in het dorp betalen we een donatie en krijgen hiervoor een gids. Weer een hele sympathieke jongen die Engels spreekt. Het halve dorp ligt nog in puin door de aardbeving van januari 2004. Overal wordt gebouwd. Ook hier hebben de mannen kemphanen, zo ook onze gids. Hij laat zijn haan zien en legt ons uit hoe het in zijn werk gaat en geeft samen met Nyoman een proef-demonstratie (zonder messen). We vinden het een raar fenomeen. De Balinezen maken een zachtzinnige indruk, maar deze hanengevechten zijn dit allerminst, denken wij.

Bij onze gids thuis bewonderen we de dubbel geweven stoffen. Om een meter ervan te weven was zijn oma een maand lang bezig geweest. Het is een interessant dorp. Zeker geen openlucht museum, zoals je misschien zou verwachten. Om te zwemmen gaan we naar Padang Bai. Ook hier weer weinig toeristen. We lopen naar the Blue Lagoon, een mooie baai met een helderblauwe zee en wit zand. Een plaatje. Nyoman gaat zijn krantjes weer lezen op een terras en wij vermaken ons in de zee en op het strand. Na nog een heerlijk drankje gaan we terug naar 'huis'. Nyoman en Wati gaan naar een ceremonie, in traditionele kleding. Er is iemand overleden in hun kampong. Frank en ik wandelen naar het waterpaleis om te zwemmen en lopen via een flinke omweg terug. Onderweg zijn we weer aan 'de praat' geraakt met tientallen mensen. Als je Pandan House verlaat en je begeeft je onder de lokale mensen, dan kom je met prachtige verhalen thuis.

Onderweg komen we langs een tuincentrum. We gaan een kijkje nemen en binnen twee minuten staat de eigenaar bij ons. Een jongeman die Engels spreekt. Hij werkte voorheen in Denpasar, maar aangezien er na de bom weinig toeristen naar Bali komen, is hij zoals vele anderen, zijn werk kwijtgeraakt. Hij is teruggegaan naar zijn moeder en heeft van zijn hobby zijn werk gemaakt. En met succes. Hij laat ons vol trots zijn bezit zien. Toen we weggingen maakte hij een foto van ons (met zijn telefoon) en vroeg ons om al onze vrienden naar Bali te sturen. Want toeristen hebben ze nodig, om te kunnen werken. Verderop ontmoeten we onze masseur en we drinken wat met hem en met de plaatselijke fluitenmaker en money changer. Al gauw zitten we meer dan een uur te praten, te drinken en te fluiten. Wat een belevenis. 's Avonds valt er een fikse bui, maar op de veranda is het heerlijk toeven in je sarong. En dan te bedenken dat het bijna Kerst is.

24 december
Ook weer vroeg uit de veren om te genieten. Het is een heldere zonnige dag. Voor het ontbijt lopen we door de rijstvelden en het bos rondom Pandan House. Om 10.00 uur gaan we met Nyoman op bezoek bij zijn moeder in de kampong. Onderweg kopen we kadootjes voor haar en haar twee kleinkinderen die bij haar wonen. De auto wordt aan een weg geparkeerd en we lopen door het bos naar de kampong. Zijn moeder is erg gastvrij en vriendelijk. We kijken rond in de 'keuken' waar ze ook slaapt omdat dit lekker warm is. Er is een huisje voor de kinderen, een huisje voor de volwassenen, een tempel, en twee plekken (overdekt) om bij elkaar te zitten. Ze heeft een schitterende tuin, zoals bijna iedereen in Bali overigens. En ze heeft nog grond met fruitbomen, kokos- bananen- en kruidnagelbomen. En ze heeft zoals veel Balineese vrouwen een varken. We drinken cocosmelk en thee met koek.

Nyoman vertelt hoe hij hier ook woonde en hoe het leven in de kampong is. Heel bijzonder om hier te zijn. Na het bezoek brengt Nyoman ons naar het waterpaleis waar we een laatste keer gaan zwemmen. 's Middags genieten we van de tuin (prachtig), het uitzicht, kortom van Pandan House. Aan het einde van de middag maken we nog een laatste wandeling in de omgeving. Ook dan ontmoeten we weer veel 'bekenden'. 's Avonds heeft Wati een ‘feestmaaltijd’ voor ons gemaakt, ter afscheid. We smullen weer en weten nu al dat we dit vreselijk gaan missen, vanaf morgen.

25 december
De familie begroet ons ’s morgens met een 'zalig kerstmis'. Grappig, wij zijn er helemaal niet mee bezig. Na het ontbijt nemen we afscheid van de hele familie en maken een foto van ze, als herinnering. Ze zwaaien ons allemaal uit en we nemen met een brok in de keel afscheid van ‘onze familie’. Nyoman brengt ons vandaag naar Lovina, in Noord-Bali. Onderweg stoppen we bij een school waar een ceremonie bezig is. We bekijken de school en maken foto’s van de kinderen, die dit prachtig vinden. We rijden de kustroute en komen in een geheel andere omgeving dan we gewend zijn. Bali heeft vele kanten.

In ons hotel in Lovina nemen we afscheid van Nyoman. We zullen hem missen, onze gids, chauffeur, gastheer; ja, wat is hij eigenlijk niet. Wij beginnen aan onze tweede vakantieweek. Ook een fantastische week, maar geheel anders dan de eerste. De eerste week vonden we het meest bijzonder, maar de tweede week hadden we ook niet willen missen. Graag komen we nog eens terug op Bali en dan zeker ook weer in Pandan House.

Hetty Verhoeven